İmam Əhməd belə deyir: Əbu Səd Muhəmməd bin Muyəssər əs-Sağanni, ər-Rabi bin Ənəsdən, o da Əbu əl-Aliyədən Umeyyə bin Kəbin vasitəsilə belə rəvayət edir: Müşriklər Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə dedilər; Ya Məhəmməd! Bizlərə Rəbbinin soyundan - kökündən söhbət aç. Uca Allah bu surəni nazil etdi; (Ya Peyğəmbər!) De: O Allah birdir. Allah möhtac deyildir! O, nə doğmuş, nə də doğulmuşdur! Onun heç bir tayı-bərabəri də yoxdur!"

Məkkə surələrindəndir.

1) Əbu Ləhəbin əlləri qurusun, qurudu da!
2) Ona nə mal-dövləti fayda verdi, nə də qazandığı
3) O, alovlu atəşə girəcəkdir.
4) Onun odun daşıyan övrəti də həmçinin!
5) Onun boğazında hörülmüş ip olacaqdır!

Buxari deyir: Bizə Məhəmməd ibn Səlam Əbu Muaviyə vasitəsilə İbn Abbasın belə dediyini nəql etmişdir: "Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Bathaya çıxdı. Dağa qalxıb səsləndi: "Ya Sabaha!" Qureyşlilər onun ətrafına toplaşdı. Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurdu: "Əgər mən sizə düşmənin səhər və ya axşam hücum edəcəyini söyləsəm, mənə inanarsınızmı?" Oradakılar dedilər: "Bəli!" Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dedi: "Elə isə mən sizi şiddətli bir əzabla xəbərdar edirəm". Əbu Ləhəb dedi: "Bizi buna görə bura topladın? Ayıb olsun! Əllərin qurusun!" Bundan sonra Allah təala "Əbu Ləhəbin əlləri qurusun, qurudu da!" surəsini axıra qədər nazil etdi. Başqa bir rəvayətdə bildirilir ki, Əbu Ləhəb əllərini bir-birinə vuraraq dedi: "Ayıb olsun sənə, bu gün! Buna görə bizi bura yığdın?" Sonra Allah təala "Əbu Ləhəbin əlləri qurusun, qurudu da!" surəsini nazil etdi.

Mədinə surələrindəndir.

Bu surənin Quranın dörddə birinə, "əl-Zəlzələ" surəsinin də Quranın dörddə birinə bərabər olduğu haqda hədis qeyd etmişdik. Nəsai deyir: Bizə Məhəmməd ibn İsmail Ubeydulla ibn Abdulla ibn Ütbədən nəql etdi ki, İbn Abbas ona belə demişdir: "Ey İbn Ütbə, sən bilirsənmi Quranda nazil olan son surə hansıdır?" O dedi: "Bəli! Son nazil olan surə "Allahın köməyi və fəth gəldiyi zaman" surəsidir. İbn Abbas dedi: "Düz deyirsən!"
Əbu Bəkr əl-Bəzzar və Beyhaqi Musa ibn Ubeydə vasitəsilə İbn Ömərin belə dediyini nəql etmişdir: "Allahın köməyi və fəth gəldiyi zaman" surəsi Peyğəmbərə (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təşriq günlərinin ortalarında nazil olmuşdur. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bunun vida mənasına gəldiyini başa düşüb Qusva adlı dəvəsini hazırladı və yola çıxdı. O, gəlib insanlara xütbə verdi. Bu, tarixdə "vida xütbəsi" ilə məşhurdur.

Məkkə surələrindəndir.

Muslimin "Səhih"ində Cabirdən rəvayət olunur ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) təvafın iki rükətində bu surəni və "De: O Allah birdir!" surəsini oxumuşdur. Muslimin "Səhih"ində Əbu Hureyrədən rəvayət olunan başqa bir hədisdə bildirilir ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bu iki surəni fəcr namazının iki rükətində oxumuşdur. İmam Əhməd hədis nəql edərək deyir: Bizə İsrail Mucahid vasitəsilə İbn Ömərdən rəvayət etdi ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) fəcr namazından əvvəl iki rükətdə və məğrib namazından sonra iki rükətdə iyirmi və yaxud on dəfədən çox "De: Ey kafirlər!" və "De: O Allah birdir!" surələrini oxumuşdur.
Əhməd başqa bir hədis nəql edərək deyir: Bizə Məhəmməd ibn Abdulla ibn Zubeyr İsrail vasitəsilə İbn Ömərin belə dediyini rəvayət etmişdir: "Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) fəcr namazından əvvəlki iki rükətdə və məğrib namazından sonrakı iki rükətdə iyirmi dörd və ya iyirmi beş dəfə "De: Ey kafirlər!" və "De: O Allah birdir!" surələrini oxuduğu bildim". Həmçinin, Əbu Əhməd (Məhəmməd ibn Abdulla ibn Zubeyr) Mucahid vasitəsilə İbn Ömərin belə dediyini nəql etmişdir: "Mən Peyğəmbərin arxasında bir ay davamiyyətli namaz qıldım. O, fəcr namazından əvvəlki iki rükətdə "De: Ey kafirlər!" və "De: O Allah birdir!" surələrini oxuyurdu. Tirmizi və İbn Macə də Əbu Əhməddən bu cür rəvayət nəql etmişlər. Nəsai də bu hədisi başqa ravilər vasitəsilə Əbu İshaqdan rəvayət etmişdir. Bu, həsən hədisdir. Biz başqa bir surənin təfsirində bu surənin və "əl-Zəlzələ surəsinin Quranın dörddə birinə bərabər olduğunu bildirən hədisi qeyd etmişdir.

Məkkə surələrindəndir.

Bismilləhir Rahmənir Rahim!

1) Həqiqətən, Biz sənə Kövsər əta etdik.
2) Ona görə də Rəbbin üçün namaz qıl və qurban kəs!
3) Sənin düşməninin özü sonsuzdur!

İmam Əhməd deyir: Bizə Məhəmməd ibn Fudeyl Ənəs ibn Malikin belə dediyini nəql etmişdir: "Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bir balaca yuxuya getdi və başını qaldırıb gülümsədi. Ya o, ya da ona "niyə güldün?" deyə sual edildi. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurdu: "Bir qədər əvvəl mənə bir surə nazil oldu". Və oxumağa başladı: "Mərhəmətli və Rəhimli Allahın adı ilə! Həqiqətən, Biz sənə Kövsər əta etdik". O, surəni sonadək oxudu və dedi: "Siz bilirsinizmi Kövsər nədir?" Orada olanlar dedilər: "Allah və rəsulu daha yaxşı bilir". Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dedi: "Onu mənə izzət və cəlal sahibi Rəbbim Cənnətdə əta etdi. Onda çoxlu xeyir-bərəkət var. Qiyamət günü ümmətim onun qırağına gələrlər. Onun qatları ulduzlar qədərdir. Qul onun kənarında titrəyəcəkdir. Mən deyəcəm: "Ey Rəbbim, o, mənim ümmətimdəndir. Deyiləcək ki, sən özündən sonra onların nə etdiklərindən xəbərdar deyilsən". İmam Əhməd hədisi üç isnadla rəvayət etmişdir. Bu isnad Həmd ibn Fudeylin Muxtar ibn Fulful vasitəsilə Ənəs ibn Malikdən nəql etdiyi rəvayətdir.

Bismilləhir Rahmənir Rahim!

Məkkə surələrindəndir.

1) Dini yalan hesab edəni gördünmü?
2) O elə biridir ki, yetimi itələyib qovar;
3) Və yoxsulu yedirtməyə rəğbətləndirməz.
4) Vay halına o namaz qılanların ki,
5) Onlar öz namazlarından qafildirlər;
6) Onlar riyakarlıq edər,
7) Və (məun) zəkat verməyi qadağan edərlər.

Məkkə surələrindəndir.

(Surənin fəziləti haqqında qərib hədis qeyd olunmuşdur). Belə ki, Beyhaqi "Xilafiyyat" kitabında deyir ki, bizə Əbu Abdulla Əbu Talibin qızı Ummu Hanidən nəql etdi ki, Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) belə buyurmuşdur: "Allah təala Qureyşi yeddi cəhətlə fəzilətli etmişdir: "Mən Qureyşdənəm; peyğəmbərlik onlardandır; Məkkənin hacibliyi və su paylama vəzifəsi onlardadır; Allah fil sahibləri üzərində onlara qələbə vermişdir; onlar on il heç kəsin ibadət etmədiyi vaxt izzət və cəlal Allaha ibadət ediblər; Allah təala onlar haqqında Quranda surə nazil edib". Sonra Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) bu surəni oxudu: "Qüreyşin ülfəti xatirinə, Onlara qış və yay səfərini müyəssər edilməsi xatirinə. Bu evin Rəbbinə ibadət etsinlər! O Allah ki, onları aclıqdan qurtarıb yemək verdi və onlara qorxudan sonra əmin-amanlıq bəxş etdi".

Məkkə surələrindəndir.

Bismilləhir Rahmənir Rahim!

Məkkə surələrindəndir.

Məkkə surələrindəndir.

Nəql olunur ki, Amr ibn As yalançı peyğəmbər Museyləmənin yanına elçi olaraq göndərilmişdi. Bu hadisə Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) göndərilişindən sonra, Amrın isə müsəlman olmasından əvvəl baş vermişdi. Museyləmə ona dedi: "Bu müddət ərzində dostunuza nə nazil oldu?" Amr dedi: "Ona qısa, ancaq bəlağətli bir surə nazil oldu". Museyləmə soruşdu: "O hansıdır?" Amr dedi: "And olsun əsrə ki, insan ziyan içindədir? Yalnız iman gətirib yaxşı əməllər edən, bir-birinə haqqı tövsiyə edən və səbri tövsiyə edən kimsələrdən başqa!" Museyləmə bir az bir qədər fikirləşib dedi: "Ona bənzər bir şey mənə də nazil olub". Amr bunun nə olduğunu soruşduqda, Museyləmə dedi: "Ey çöl pişiyi, ey çöl pişiyi! Sən sadəcə iki qulaqlı və bir kökslü bir heyvansan. Qalah şeyin isə boşluq və dəyərsizlikdir". Sonra Museyləmə dedi: "Necədi, ey Amr?" Amr cavab verdi: "Allaha and olsun ki, sən bilirsən ki, mən sənin yalan danışdığını bilirəm". Əbu Bəkr əl-Xəraiti "Bi-məsavil əxlaq" əsərinin ikinci hissəsində buna oxşar rəvayət qeyd etmişdir. Museyləmə o ifadəsilə Qurana bənzətmə etmək istəmiş, lakin bu ifadə heç o vaxtın bütpərəstləri tərəfindən də bəyənilməmişdi. Təbərani Həmmad ibn Sələmə vasitəsilə Ubeydulla ibn Huseynin belə dediyini nəql etmişdir: "Peyğəmbərin (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) iki səhabəsi var idi ki, onlar görüşər və bir-birilərinə əsr surəsini axıra kimi oxumadıqca ayrılmazdılar. Sonra da bir-birilərinə salam verib ayrılardılar. Şafii (Allah ona rəhmət etsin!) deyir ki, "Insanlar bu surəni oxuyub əməl etsəydilər, bu, onlara bəs edərdi".

Məkkə surələrindəndir.

Məkkə surələrindəndir.

Məkkə surələrindəndir.

Məkkə surələrindəndir.

İmam Əhməd deyir: Bizə Əbu Əbdürrəhman Abdulla ibn Amrdan belə nəql edir ki, bir nəfər Peyğəmbərin (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) yanına gəlib dedi: "Oxut mənə, ey Allahın elçisi!" Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona dedi: "Əlif, Ləm, Ra ilə başlayan üç surə oxu!" Həmin adam Peyğəmbərə (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dedi: "Yaşım adlayıb, qəlbim yab gətirmir, dilim də ağırlaşıb". Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurdu: "Hə-mim hərfləri olan surələrdən oxu!" Həmin adam əvvəlki sözlərini bir daha təkrarladı. Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) dedi: "Təsbehat ilə başlayan üç surə oxu!" Həmin kişi yenə də əvvəlki kimi cavab verdi, sonra isə dedi: "Ey Allahın elçisi, mənə içərisində hamısı cəmləşmiş bir surə oxut!" Belə olan halda Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona "Yer titrəyib lərzəyə gələcəyi zaman!" surəsini oxutdurdu. Surə sona çatdıqda həmin kişi dedi: "Səni haqq peyğəmbər olaraq göndərənə and olsun ki, bundan artıq heç nə oxumayacam". Adam çıxıb gedəndə Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) "Adamcığaz qurtuldu! Adamcığaz qurtuldu!" - deyə buyurdu, sonra "Ona yanıma qaytarın!" deyə göstəriş verdi. Kişi qayıdıb gəldikdə Allahın elçisi (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) ona dedi: "Mənə qurban bayramı əmr edildi. Allah onu bu ümmətə bayram qılmışdır". Həmin adam soruşdu: "Dişi bir qoyundan başqa bir şey tapmasam, onu qurban kəsimmi?" Peyğəmbər (ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurdu: "Xeyr! Lakin sən saçını qılsatsan, dırnaqlarını tutsan, bığını gödəltsən və qoltuqaltlarını təmizləsən, bax bu, Allah qatında sənin qurbanının tamamlayıcı ünsürü olar". Hədisi Əbu Davud və Nəsai Əbu Əbdürrəhmanın rəvayət etdiyi hədisdən götürmüşlər.

İmam Əhməd deyir: Affan Ammar ibn Əbu Ammardan nəql etdi ki, ənsarlardan olan Malik ibn Amr ibn Sabitin belə dediyini eşitmişəm: "Əl-Beyyinə" surəsi axıra kimi nazil olduqda Cəbrayıl dedi: "Ey Allahın rəsulu, sənin Rəbbin bu surəni Ubeyə oxumağını əmr edir. Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) Ubeyə dedi: "Ey Ubey, Cəbrayıl bu surəni sənə oxumağımı əmr etdi". Ubey dedi: "Ey Allahın rəsulu, mən orada xatırlandım?" Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) buyurdu: "Bəli!" Bu sözlərdən sonra Ubeyi ağlamaq tutdu.

1) Həqiqətən, Biz onu Qədr gecəsi nazil etdik!
2) Sən nə bilirsən ki, Qədr gecəsi nədir?!
3) Qədr gecəsi min aydan daha xeyirlidir!
4) O gecə mələklər və ruh Rəbbinin izni ilə hər bir işdən dolayı yerə enərlər.
5) O gecə dan yeri sökülənə kimi salamatlıqdır!"

1) Yaradan Rəbbinin adı ilə oxu!
2) O, insanı qan laxtasından yaratdı.
3) Oxu! Sənin Rəbbin ən böyük kərəm sahibidir!
4) O Rəbbin ki, qələmlə öyrətdi.
5)İnsana bilmədiklərini öyrətdi.

Malik və Şubə Adiy ibn Sabitdən Bərra ibn Azibin belə dediyini nəql etmişlər: Peyğəmbər (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) səfərdə olarkən namazın iki rükətinin birində "ət-Tin" surəsini oxuyardı. Ondan gözəl səsli və on daha yaxşı oxuyan görmədim. Bunu hədis alimləri öz kitablarında qeyd etmişlər.

1) And olsun əncirə və zeytuna;
2) And olsun Sinay dağına;
3) Və and olsun bu təhlükəsiz şəhərə ki,
4) Biz insanı ən gözəl biçimdə yaratdıq!
5) Sonra da onu qaytarıb aşağıların ən aşağısına atdıq!
6) Yalnız iman gətirib yaxşı əməllər edənlərdən başqa! Onlar üçün təkünməz mükafatlar var.
7) Elə isə sonra dini yalan saymağa səni nə vadar edir?!
8) Məgər Allah hakimlərin hakimi deyilmi?!

1) Məgər Biz sənin köksünü açmadıqmı
2) Biz yükünü səndən götürdük.
3) Hansı ki, sənin belini bükürdü.
4) Ad-sanını ucaltdıq.
5) Şübhəsiz ki, hər çətinlikdən sonra bir asanlıq gələr!
6) Həqiqətən, hər çətinlikdən sonra bir asanlıq gələr!
7) Elə ki qurtardın, qalx!
8) Və Rəbbinə üz tut!

Məkkə surələrindəndir.

Bizə Əbu Həsən Əhməd ibn Məhəmməd ibn Abdulla ibn Əbu Bəzza əl-Mukri nəql etdi ki, mən İkrimə ibn Süleymana oxudum. O da İsmayıl ibn Qastantin və Şibl ibn Abbada oxumuşdur. "Əd-Duha" surəsi çatdıqda onlar mənə dedilər: "Hər surənin sonunda təkbir gətir! Biz İbn Abbasa oxumuşduq, o da bizə belə etməyi bildirmişdi. İbn Kəsir də Mucahidə oxumuş, o da belə bildirmişdi. Mucahid də İbn Abbasa oxumuş, o da bu cür demişdir. İbn Abbas da öz növbəsində Ubey ibn Kəbə oxumuşdur və ondan bu cür təlimat almışdır. Ubey ibn Kəb də bildirir ki, o, Peyğəmbərə (Ona Allahın salavatı və salamı olsun!) oxumuş və ondan belə təlimat almışdır. Bu hədisdə Əbul Həsən Əhməd ibn Məhəmməd ibn Abdulla əl-Bəzzi mufrəddir....